Nghiến răng khi ngủ (bruxism): dấu hiệu, nguyên nhân và cách giảm

Nghiến răng khi ngủ là một dạng hoạt động nhai lặp đi lặp lại của cơ hàm xảy ra trong lúc ngủ, thường liên quan đến những lần “thức giấc vi mô” (vi thức) mà bản thân người ngủ không nhận ra. Khác với nghiến răng ban ngày – thường là siết hàm khi căng thẳng hoặc tập trung – nghiến răng khi ngủ diễn ra hoàn toàn vô thức.

Vì xảy ra trong giấc ngủ nên người bệnh ít khi tự biết, mà thường được người ngủ cùng phát hiện qua âm thanh nghiến răng, hoặc nhận ra qua các dấu hiệu để lại trên răng và hàm vào buổi sáng.

Một số biểu hiện gợi ý bạn có thể đang nghiến răng khi ngủ:

• Tiếng nghiến răng đủ to khiến người ngủ cùng nghe thấy.
• Răng bị mòn, sứt, mẻ hoặc lung lay; men răng bị bào mòn lộ lớp ngà bên trong.
• Đau hoặc mỏi cơ hàm, cảm giác cứng hàm khi thức dậy.
• Đau đầu âm ỉ vùng thái dương vào buổi sáng.
• Răng nhạy cảm, ê buốt tăng lên.
• Đau tai dù tai không có vấn đề, hoặc tổn thương má trong do cắn phải.

Các nhà nghiên cứu hiện chưa xác định được nguyên nhân chính xác của nghiến răng, nhưng căng thẳng (stress) và lo âu được ghi nhận là yếu tố thường gặp. Theo Mayo Clinic và Cleveland Clinic, các yếu tố làm tăng nguy cơ bao gồm:

• Stress, lo âu, tức giận hoặc căng thẳng dồn nén.
• Rối loạn giấc ngủ, đặc biệt là ngưng thở khi ngủ (sleep apnea) và ngáy.
• Sử dụng nhiều caffeine, rượu bia hoặc hút thuốc lá.
• Một số thuốc, chẳng hạn vài loại thuốc chống trầm cảm.
• Tuổi trẻ (thường gặp hơn ở trẻ em và người trẻ) và yếu tố gia đình.

Nghiến răng khi ngủ thường gắn với chất lượng giấc ngủ. Những người nghiến răng có xu hướng gặp các vấn đề giấc ngủ khác như ngáy to và những khoảng ngưng thở khi ngủ. Vì vậy, nếu bạn vừa nghiến răng vừa ngáy to, buồn ngủ nhiều vào ban ngày, nên đề cập với bác sĩ để được đánh giá về giấc ngủ.

Căng thẳng tâm lý cũng là mắt xích quan trọng. Giải tỏa stress, cải thiện giấc ngủ và lối sống thường là bước đầu tiên trong việc giảm nghiến răng.

Nhiều biện pháp đơn giản có thể giúp giảm tần suất và mức độ nghiến răng:

• Quản lý căng thẳng: tập thở sâu, thiền, vận động đều đặn, sắp xếp công việc hợp lý; nếu lo âu kéo dài, nên tìm hỗ trợ chuyên môn.
• Hạn chế caffeine và rượu bia vào buổi tối, đặc biệt vài giờ trước khi ngủ.
• Cải thiện vệ sinh giấc ngủ: ngủ đủ giờ, phòng ngủ yên tĩnh, tránh màn hình điện thoại sát giờ ngủ.
• Thư giãn cơ hàm trước khi ngủ: chườm ấm vùng hàm, tránh thói quen nhai kẹo cao su nhiều hoặc cắn bút.
• Ban ngày, để ý giữ cho hai hàm răng không chạm nhau khi không nhai (môi khép, răng hơi tách).

Các biện pháp tại nhà giúp giảm nguyên nhân, nhưng để bảo vệ răng khỏi bị mòn, nha sĩ thường khuyên dùng máng chống nghiến (mouthguard/night guard) đeo vào ban đêm. Máng này tạo một lớp đệm giữa hai hàm, giúp phân tán lực và hạn chế tổn thương cho răng.

Mayo Clinic mô tả máng đeo ban đêm là một biện pháp tiêu chuẩn để phòng ngừa hư hại răng do nghiến. Máng được nha sĩ lấy dấu và làm riêng theo hàm răng sẽ vừa khít, thoải mái và hiệu quả hơn so với loại có sẵn. Lưu ý rằng máng giúp bảo vệ răng chứ không loại bỏ hoàn toàn thói quen nghiến, nên vẫn cần kết hợp với việc xử lý nguyên nhân.

Bạn nên đến gặp nha sĩ hoặc bác sĩ khi:

• Răng bị mòn, mẻ, gãy hoặc nhạy cảm, ê buốt tăng dần.
• Đau hàm, mỏi hàm, đau đầu hoặc đau tai vào buổi sáng kéo dài.
• Người ngủ cùng phản ánh bạn nghiến răng to kèm ngáy và những lúc ngưng thở khi ngủ – cần được đánh giá về ngưng thở khi ngủ.
• Tình trạng nghiến răng ảnh hưởng đến giấc ngủ hoặc sinh hoạt hằng ngày.

Nha sĩ có thể kiểm tra mức độ mòn răng, tư vấn máng chống nghiến phù hợp và phối hợp xử trí các nguyên nhân nền như stress hay rối loạn giấc ngủ.

Nghiến răng khá phổ biến ở trẻ em, đặc biệt trong giai đoạn mọc răng sữa và răng vĩnh viễn. Nhiều trẻ nghiến răng khi ngủ và phần lớn sẽ tự hết khi lớn lên mà không để lại hậu quả lâu dài. Vì vậy, cha mẹ thường không cần quá lo lắng nếu trẻ chỉ thỉnh thoảng nghiến răng và răng không có dấu hiệu hư hại.

Tuy nhiên, nên đưa trẻ đi khám nha sĩ nếu trẻ nghiến răng nhiều, kêu đau hàm hoặc đau đầu, răng có dấu hiệu mòn, mẻ, hoặc nếu trẻ nghiến răng kèm ngáy to và có những lúc ngừng thở khi ngủ. Cũng như ở người lớn, căng thẳng và lo âu có thể góp phần gây nghiến răng ở trẻ, nên việc tạo cho con một lịch sinh hoạt ổn định, giấc ngủ đều đặn và không khí gia đình thoải mái cũng rất có ích.

Nghiến răng khi ngủ là tình trạng phổ biến và thường có thể cải thiện bằng cách giảm căng thẳng, điều chỉnh lối sống, hạn chế caffeine - rượu bia buổi tối và bảo vệ răng bằng máng chống nghiến khi cần. Điều quan trọng là nhận biết sớm các dấu hiệu để tránh hư hại răng lâu dài.

Nếu bạn nghi ngờ mình nghiến răng, đừng chủ quan – hãy theo dõi các dấu hiệu trên răng và hàm, và đến nha sĩ để được tư vấn. Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế cho thăm khám trực tiếp.