Hen suyễn ở người lớn: nhận biết cơn hen, cách xử trí và phòng ngừa

Hen suyễn là bệnh viêm mạn tính đường thở, trong đó thành phế quản bị viêm, phù nề và tăng tiết dịch nhầy. Khi tiếp xúc với các yếu tố kích thích, cơ trơn quanh phế quản co thắt, lòng phế quản thu hẹp, gây khó thở. (Nguồn: WHO, 2024)

Đặc trưng của hen suyễn là tính chất có thể hồi phục — triệu chứng có thể tự cải thiện hoặc đáp ứng với thuốc giãn phế quản, khác với bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) có tính chất tắc nghẽn cố định. Tuy nhiên, hen suyễn không kiểm soát lâu dài có thể dẫn đến tái cấu trúc đường thở (remodeling), làm giảm khả năng hồi phục. (Nguồn: Mayo Clinic, 2024)

Hen suyễn biểu hiện qua bốn triệu chứng chính, thường thay đổi theo thời gian và cường độ. (Nguồn: NHS UK, 2024)

Khó thở

Cảm giác khó thở, hụt hơi, đặc biệt khi gắng sức, tiếp xúc dị nguyên hoặc thay đổi thời tiết. Khó thở thì thở ra là đặc trưng của hen suyễn. (Nguồn: MSD Manual, 2024)

Thở khò khè (wheezing)

Tiếng thở rít, khò khè khi thở ra, có thể nghe được bằng tai thường hoặc qua ống nghe. Đây là dấu hiệu của đường thở bị thu hẹp.

Ho

Ho khan hoặc có đờm, thường nặng về đêm hoặc sáng sớm. Một số người chỉ biểu hiện ho mạn tính mà không có khò khè rõ rệt (hen dạng ho — cough-variant asthma).

Tức ngực

Cảm giác nặng ngực, bó chặt, đặc biệt vào ban đêm hoặc khi tiếp xúc yếu tố kích thích.

Các triệu chứng thường nặng hơn vào ban đêm và sáng sớm, khi tập thể dục, khi cười hoặc khóc nhiều, và khi tiếp xúc dị nguyên.

Nhận diện và tránh yếu tố khởi phát là chìa khóa kiểm soát hen suyễn. (Nguồn: Bộ Y tế Việt Nam, 2023)

Dị nguyên hô hấp

Mạt bụi nhà (nguyên nhân hàng đầu tại Việt Nam), phấn hoa, lông thú nuôi, nấm mốc, gián. Các dị nguyên này gây phản ứng viêm dị ứng trong đường thở, khởi phát cơn hen. undefined

Ô nhiễm không khí và khói

Khói thuốc lá (kể cả hút thụ động), khói bếp, khí thải xe cộ, bụi mịn PM2.5 — đặc biệt quan trọng tại các thành phố lớn Việt Nam. Khói hương, nhang cũng là yếu tố kích thích thường bị bỏ qua.

Thay đổi thời tiết

Giao mùa, không khí lạnh đột ngột, độ ẩm cao hoặc thấp bất thường. Mùa mưa với độ ẩm cao tạo điều kiện cho nấm mốc và mạt bụi phát triển.

Nhiễm trùng hô hấp

Cảm cúm, viêm mũi xoang, viêm phế quản — nhiễm virus đường hô hấp là nguyên nhân phổ biến nhất gây đợt cấp hen suyễn ở người lớn.

Các yếu tố khác

Gắng sức (hen do vận động), stress và cảm xúc mạnh, một số thuốc (aspirin, NSAIDs, thuốc chẹn beta), trào ngược dạ dày thực quản (GERD).

Biết cách xử trí đúng khi lên cơn hen có thể cứu sống tính mạng.

Bước 1: Giữ bình tĩnh

Ngồi thẳng lưng, hơi nghiêng về phía trước. Không nằm xuống. Nới lỏng quần áo bó sát. Cố gắng thở chậm, đều qua mũi.

Bước 2: Sử dụng thuốc cắt cơn

Dùng thuốc giãn phế quản tác dụng nhanh (thuốc cắt cơn) theo chỉ định của bác sĩ. Lắc bình xịt trước khi dùng, xịt 1 nhát, hít sâu và giữ hơi 10 giây, thở ra chậm. Có thể lặp lại sau 1 phút nếu chưa đỡ, tối đa theo hướng dẫn của bác sĩ.

Bước 3: Theo dõi đáp ứng

Nếu triệu chứng cải thiện trong 15-20 phút, tiếp tục nghỉ ngơi và theo dõi. Nếu không cải thiện hoặc nặng hơn, cần đến cơ sở y tế ngay.

Dấu hiệu cần cấp cứu

Khó thở nặng không đáp ứng thuốc cắt cơn, không nói được câu dài, môi hoặc đầu ngón tay tím tái, lồng ngực co kéo khi thở, SpO2 dưới 92% (nếu có máy đo). Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức.

Mục tiêu điều trị hen suyễn không phải chữa khỏi hoàn toàn mà là kiểm soát tốt — giảm tối đa triệu chứng và ngăn ngừa đợt cấp.

Tuân thủ thuốc dự phòng

Thuốc dự phòng (thường chứa corticosteroid dạng hít — ICS) cần dùng đều đặn hàng ngày theo chỉ định, kể cả khi không có triệu chứng. Nhiều người bỏ thuốc dự phòng khi thấy khỏe, dẫn đến đợt cấp tái phát. Thuốc dự phòng dạng hít tác dụng tại chỗ, liều rất thấp so với corticosteroid đường uống, an toàn khi dùng lâu dài.

Kỹ thuật sử dụng bình xịt đúng cách

Sai kỹ thuật là nguyên nhân phổ biến khiến thuốc không hiệu quả. Nhờ bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn và kiểm tra kỹ thuật hít định kỳ. Súc miệng sau khi dùng ICS để phòng nấm miệng.

Tránh yếu tố khởi phát

Giặt chăn ga gối thường xuyên bằng nước nóng trên 60°C để diệt mạt bụi. Dùng máy lọc không khí trong phòng ngủ nếu sống ở khu vực ô nhiễm. Không hút thuốc và tránh khói thuốc thụ động. Đeo khẩu trang khi ra ngoài hoặc khi tiếp xúc bụi bẩn.

Vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý

Rửa mũi bằng nước muối sinh lý (NaCl 0.9%) giúp làm sạch dị nguyên, bụi bẩn và dịch nhầy trong hốc mũi, hỗ trợ giảm viêm mũi dị ứng — yếu tố thường đi kèm và làm nặng hen suyễn. Thói quen rửa mũi hàng ngày đặc biệt hữu ích trong mùa dị ứng hoặc khi chất lượng không khí kém.

Hãy đến bác sĩ chuyên khoa hô hấp khi: triệu chứng ho, khò khè, khó thở tái đi tái lại; thức giấc vì ho hoặc khó thở trên 1 lần/tuần; cần dùng thuốc cắt cơn trên 2 lần/tuần; hạn chế hoạt động thể lực do khó thở; đã được chẩn đoán hen nhưng triệu chứng không kiểm soát tốt với phác đồ hiện tại.

Bác sĩ sẽ đánh giá chức năng phổi bằng hô hấp ký (spirometry), xác nhận chẩn đoán và phân bậc hen để đưa ra phác đồ điều trị phù hợp theo hướng dẫn GINA. Tái khám định kỳ 1-3 tháng/lần để đánh giá mức độ kiểm soát và điều chỉnh thuốc.

Hen suyễn là bệnh mạn tính có thể kiểm soát tốt nếu điều trị đúng cách. Không tự ý ngưng thuốc dự phòng khi thấy hết triệu chứng. Không lạm dụng thuốc cắt cơn — nếu cần dùng trên 2 lần/tuần, hen chưa được kiểm soát tốt và cần tái khám. Luôn mang theo thuốc cắt cơn bên người.

Thông tin trong bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào.

Lưu ý: Sản phẩm gợi ý dưới đây chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn từ bác sĩ hoặc dược sĩ. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi sử dụng.

• Thuốc hạ sốt Paracetamol 500mg (Hộp 100 viên)

Xem thêm sản phẩm tại Circa.vn

1. WHO
2. Mayo Clinic
3. NHS UK
4. MSD Manual
5. Bộ Y tế Việt Nam