Nổi mề đay mùa mưa: nguyên nhân, cách xử trí và phòng ngừa hiệu quả

Mề đay (urticaria) là phản ứng của da khi cơ thể giải phóng histamin và các chất trung gian hóa học, gây ra các nốt sần phù, ngứa, có thể xuất hiện ở bất kỳ vùng da nào trên cơ thể. Theo Cleveland Clinic, khoảng 20% dân số trải qua ít nhất một đợt mề đay trong đời. (Nguồn: WHO, 2024)

Mùa mưa là thời điểm mề đay dễ bùng phát do nhiều yếu tố cùng tác động: nhiệt độ thay đổi đột ngột giữa trong nhà và ngoài trời kích thích phản ứng miễn dịch quá mức; độ ẩm cao tạo môi trường cho nấm mốc và vi khuẩn phát triển mạnh; quần áo ẩm ướt tiếp xúc lâu với da gây kích ứng; và côn trùng sinh sôi nhiều hơn làm tăng nguy cơ dị ứng do côn trùng đốt. (Nguồn: Mayo Clinic, 2024)

Mề đay có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó các yếu tố đặc trưng của mùa mưa đóng vai trò quan trọng. (Nguồn: NHS UK, 2024)

Thay đổi thời tiết đột ngột

Sự chênh lệch nhiệt độ giữa môi trường bên ngoài (mát, ẩm) và bên trong (nóng, có máy lạnh) khiến cơ thể khó thích nghi, kích hoạt phản ứng giải phóng histamin. Nhiều người nhạy cảm bị nổi mề đay khi chuyển từ phòng máy lạnh ra ngoài trời mưa hoặc ngược lại. (Nguồn: MSD Manual, 2024)

Nấm mốc và bụi bẩn trong không khí

Độ ẩm cao trong mùa mưa tạo điều kiện lý tưởng cho nấm mốc phát triển trên tường, trần nhà, quần áo và đồ dùng. Bào tử nấm mốc phát tán trong không khí là dị nguyên phổ biến gây mề đay ở người có cơ địa dị ứng.

Côn trùng và ký sinh trùng

Mùa mưa là thời điểm muỗi, kiến, bọ chét sinh sôi mạnh. Nọc độc hoặc nước bọt của côn trùng khi đốt có thể gây phản ứng dị ứng tại chỗ hoặc toàn thân, biểu hiện dưới dạng mề đay.

Nhiễm trùng đường hô hấp

Cảm cúm, viêm họng, viêm xoang thường gặp hơn trong mùa mưa. Các nhiễm trùng này có thể kích hoạt phản ứng miễn dịch quá mức, dẫn đến mề đay cấp tính đi kèm.

Mề đay biểu hiện đặc trưng bằng các nốt sần phù (wheals) — những vùng da nổi gồ, màu hồng hoặc đỏ, có ranh giới rõ ràng, kích thước từ vài milimet đến hàng chục centimet. Các đặc điểm giúp nhận biết mề đay bao gồm: (Nguồn: Bộ Y tế Việt Nam, 2023)

• Ngứa dữ dội: Đây là triệu chứng nổi bật nhất, ngứa có thể tăng nặng vào ban đêm hoặc khi da tiếp xúc với nước ấm.
• Sần phù thay đổi nhanh: Các nốt sần có thể xuất hiện và biến mất trong vài giờ, nhưng nốt mới liên tục hình thành ở vị trí khác.
• Phù mạch (angioedema): Một số trường hợp kèm sưng sâu hơn ở mi mắt, môi, lưỡi hoặc bàn tay, bàn chân.
• Cảm giác nóng rát: Vùng da bị mề đay có thể nóng hơn bình thường, đôi khi kèm cảm giác châm chích.

Mề đay cấp tính thường kéo dài dưới 6 tuần. Nếu triệu chứng tái phát hoặc kéo dài trên 6 tuần, được xếp vào mề đay mạn tính và cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá. undefined

Khi mề đay mới khởi phát với triệu chứng nhẹ, có thể áp dụng các biện pháp xử trí tại nhà sau:

Chườm mát vùng da bị ảnh hưởng

Dùng khăn ẩm mát hoặc túi đá bọc khăn đặt lên vùng da nổi mề đay trong 10-15 phút giúp giảm ngứa và giảm sưng. Tránh dùng nước quá nóng hoặc quá lạnh vì có thể làm tình trạng nặng thêm.

Thuốc kháng histamin không kê đơn

Các thuốc kháng histamin thế hệ 2 như cetirizin hoặc loratadin có thể giúp giảm ngứa và kiểm soát triệu chứng. Nên dùng theo hướng dẫn trên bao bì hoặc tư vấn của dược sĩ. Thuốc kháng histamin thế hệ 2 ít gây buồn ngủ hơn thế hệ 1.

Tránh gãi và kích ứng da

Gãi có thể làm tổn thương da, tăng nguy cơ nhiễm trùng và kích thích giải phóng thêm histamin, khiến tình trạng nặng hơn. Nên cắt ngắn móng tay và mặc quần áo rộng, thoáng bằng vải cotton.

Tắm nước ấm vừa phải

Tắm nước ấm nhẹ (không quá nóng) với xà phòng dịu nhẹ, không hương liệu. Sau khi tắm, lau khô nhẹ nhàng và thoa kem dưỡng ẩm để bảo vệ hàng rào da.

Mặc dù phần lớn trường hợp mề đay cấp tính có thể tự khỏi hoặc đáp ứng tốt với thuốc kháng histamin, cần đến cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu sau:

• Khó thở, thở khò khè, cảm giác nghẹt cổ họng — có thể là dấu hiệu phản vệ, cần cấp cứu ngay.
• Sưng môi, lưỡi, mặt hoặc cổ họng (phù mạch nặng).
• Chóng mặt, hạ huyết áp, ngất xỉu.
• Mề đay kéo dài trên 6 tuần hoặc tái phát nhiều lần dù đã dùng thuốc.
• Mề đay kèm sốt cao, đau khớp hoặc các triệu chứng toàn thân khác.
• Mề đay ở trẻ nhỏ dưới 2 tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền.

Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm tìm nguyên nhân (xét nghiệm dị ứng, xét nghiệm máu) và kê đơn thuốc phù hợp như corticoid ngắn ngày, thuốc ức chế leukotriene hoặc thuốc sinh học trong trường hợp mề đay mạn tính kháng trị.

Phòng ngừa là cách tốt nhất để giảm tần suất và mức độ nặng của mề đay. Các biện pháp phòng ngừa trong mùa mưa bao gồm:

Giữ môi trường sống khô thoáng

Sử dụng máy hút ẩm hoặc quạt thông gió trong nhà để duy trì độ ẩm dưới 60%. Vệ sinh định kỳ các góc ẩm, nhà tắm, bếp để hạn chế nấm mốc phát triển. Phơi khô hoàn toàn quần áo, khăn tắm trước khi sử dụng.

Bảo vệ da đúng cách

Mặc quần áo khô ráo, thoáng mát bằng chất liệu cotton. Tránh mặc đồ ẩm hoặc đồ chưa khô hẳn. Dùng kem dưỡng ẩm dịu nhẹ để duy trì hàng rào bảo vệ da. Tránh các sản phẩm chăm sóc da có hương liệu mạnh hoặc chất tẩy rửa khắc nghiệt.

Hạn chế tiếp xúc dị nguyên

Tránh tiếp xúc trực tiếp với nước mưa kéo dài. Sử dụng áo mưa, ủng khi ra ngoài trời mưa. Vệ sinh nhà cửa thường xuyên, dùng màn chống muỗi khi ngủ. Giặt chăn ga gối đệm định kỳ bằng nước nóng trên 60°C để diệt mạt bụi.

Ghi nhận và tránh yếu tố khởi phát cá nhân

Theo dõi và ghi lại các tình huống gây bùng phát mề đay (thực phẩm, thời tiết, stress, thuốc) để chủ động phòng tránh. Nhật ký dị ứng giúp bác sĩ xác định nguyên nhân chính xác hơn.

Không tự ý dùng corticoid (dexamethasone, prednisolone) dạng uống hoặc tiêm kéo dài mà không có chỉ định của bác sĩ, vì có thể gây nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng. Không bôi các loại thuốc dân gian, lá cây chưa được kiểm chứng lên vùng da bị mề đay vì có thể gây kích ứng hoặc nhiễm trùng thêm. Trẻ em, phụ nữ mang thai và cho con bú cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc nào, kể cả thuốc kháng histamin không kê đơn.

Sản phẩm không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Tham khảo ý kiến dược sĩ/bác sĩ trước khi sử dụng.

Thông tin trong bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng thuốc.

Lưu ý: Sản phẩm gợi ý dưới đây chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn từ bác sĩ hoặc dược sĩ. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi sử dụng.

• Thuốc chống dị ứng Cetirizin 10mg (Hộp 10 viên)
• Betadine dung dịch sát khuẩn (Chai 30ml)

Xem thêm sản phẩm tại Circa.vn

1. WHO
2. Mayo Clinic
3. NHS UK
4. MSD Manual
5. Bộ Y tế Việt Nam