Histamine: Chất Gây Ngứa, Sưng, Đỏ - Cơ Chế Và Ảnh Hưởng

Khi allergen xâm nhập cơ thể (có thể qua đường ăn, hít, tiêm, hoặc qua da), hệ miễn dịch nhận ra nó và sản xuất các kháng thể IgE đặc hiệu. Những kháng thể này gắn kết với tế bào Mast và basophils.

Lần tiếp xúc tiếp theo với allergen, nó gắn kết với các kháng thể IgE đã gắn trên bề mặt tế bào Mast. Điều này tạo ra một "cầu nối" giữa hai phân tử kháng thể, kích hoạt tế bào Mast.

Tế bào Mast kích hoạt sẽ nhanh chóng giải phóng histamine được lưu trữ sẵn, cùng với các chất dẫn truyền hóa học khác như leukotrienes và prostaglandins. Quá trình này xảy ra rất nhanh - chỉ trong vài phút.

Histamine được giải phóng tác động trên các receptors (thụ thể) trên bề mặt các tế bào khác nhau:

• H1 receptors: Chủ yếu gây những triệu chứng dị ứng như ngứa, sưng, sắc đỏ
• H2 receptors: Chủ yếu liên quan đến tiết axit dạ dày và nhịp tim
• H3 receptors: Chủ yếu ở não
• H4 receptors: Liên quan đến viêm

Các triệu chứng dị ứng xuất hiện ngay sau khi histamine được giải phóng, thường trong vài phút.

Histamine tác động trên các mô khác nhau và gây ra những triệu chứng khác nhau:

Da: Histamine khiến các mạch máu nhỏ giãn nở và tiết dịch, gây nên:

• Nổi mẩn đỏ (urticaria)
• Ngứa dữ dội
• Sưng (angioedema)
• Đỏ bầm trên da

Đường hô hấp: Histamine làm co các cơ trơn trong phế quản, gây:

• Khó thở
• Thở khò khè (wheezing)
• Cảm giác chặt ngực
• Ho

Mũi và mắt:

• Chảy nước mũi
• Tắc mũi
• Ngứa mũi
• Ngứa và cổ chân do giãn mạch
• Sưng mi mắt

Dạ dày ruột:

• Nôn
• Tiêu chảy
• Đau bụng

-경련cơ bụng

Timh:

• Nhịp tim nhanh
• Huyết áp giảm (trong trường hợp nặng)
• Choáng váng

Các triệu chứng này xuất hiện với mức độ khác nhau, từ nhẹ (ngứa, chảy nước mũi) đến nặng (khó thở, sốc phản vệ).

Ngoài dị ứng thông thường, một số người bị không dung nạp histamine. Đây không phải là dị ứng thực sự mà là vấn đề xử lý histamine từ thực phẩm.

Histamine có sẵn trong nhiều thực phẩm, đặc biệt là những thực phẩm lên men hoặc để lâu:

• Các loại pho mát
• Thịt xông khói và thịt câu
• Cá đóng hộp
• Các loại nước uống lên men (bia, rượu)
• Sữa chua
• Các loại tương
• Cà chua chín
• Quả avocado

Một số người thiếu enzyme DAO (diamine oxidase) cần thiết để phân hủy histamine từ thực phẩm. Khi người này ăn các thực phẩm giàu histamine, histamine được hấp thụ và tích tụ trong cơ thể, gây ra các triệu chứng giống như dị ứng nhưng không thực sự là dị ứng (vì không liên quan đến IgE).

Các triệu chứng của không dung nạp histamine bao gồm: đầu đỏ, sưng mặt, ho, tiêu chảy, đau bụng, và huyết áp tăng. Điều trị chủ yếu là tránh các thực phẩm giàu histamine và có thể dùng enzyme DAO bổ sung.

Antihistamine là những loại thuốc được thiết kế để chặn hoạt động của histamine. Có hai loại antihistamine chính:

Antihistamine H1: Chặn H1 receptors chủ yếu chịu trách nhiệm cho các triệu chứng dị ứng điển hình. Chúng rất hiệu quả trong việc giảm:

• Ngứa
• Sưng phù
• Nổi mẩn
• Chảy nước mũi
• Sưng kết mạc

Có hai nhóm H1 antihistamine:

• Thế hệ thứ nhất: Sedating antihistamines (ví dụ: diphenhydramine, chlorpheniramine). Chúng dễ dàng đi qua hàng rào máu-não (blood-brain barrier) và gây buồn ngủ.
• Thế hệ thứ hai: Non-sedating antihistamines (ví dụ: cetirizine, loratadine, fexofenadine). Không dễ dàng đi qua hàng rào máu-não nên gây buồn ngủ ít hơn.

Antihistamine H2: Chặn H2 receptors liên quan đến tiết axit dạ dày. Chúng thường được sử dụng để điều trị viêm dạ dày hoặc trào ngược axit.

Cách hoạt động: Antihistamine không ngăn chặn giải phóng histamine từ tế bào Mast. Thay vào đó, chúng gắn kết với các receptors mà histamine thường gắn kết, chặn histamine khỏi tác động lên các tế bào. Điều này hiệu quả cao nếu dùng sớm sau khi xuất hiện dấu hiệu dị ứng.

Mặc dù histamine là một phần bình thường của cơ thể, khi nó được giải phóng quá nhiều do dị ứng, nó có thể gây ra những tình trạng nghiêm trọng:

Sốc phản vệ (Anaphylaxis): Đây là phản ứng dị ứng toàn thân nặng nhất, trong đó histamine được giải phóng đại lượng, gây sưng cơ quan quan trọng, huyết áp giảm sút, và tử vong có thể xảy ra trong vài phút. Đây là tình trạng cấp cứu y tế.

Nếu bạn có triệu chứng dị ứng lặp đi lặp lại, hãy:

• Gặp bác sĩ để chẩn đoán chính xác
• Tránh allergen nếu được phát hiện
• Mang theo antihistamine và epinephrine nếu bác sĩ kê đơn
• Hỏi bác sĩ về việc sử dụng antihistamine định kỳ để ngăn chặn
• Theo dõi các tình huống gây kích hoạt giải phóng histamine (heat, stress, alcohol)

Nếu bạn trải qua khó thở, sưng trong miệng/họng, hoặc huyết áp giảm, hãy gọi cấp cứu ngay.

Nguồn tham khảo

• Mayo Clinic — Skin conditions
• American Academy of Dermatology
• NHS — Skin conditions
• Bệnh viện Da liễu Trung ương

Thông tin tham khảo từ các tổ chức y tế uy tín. Mọi quyết định điều trị cần được tham vấn bởi bác sĩ hoặc dược sĩ có chuyên môn.