Khô môi, nứt nẻ môi: nguyên nhân thường gặp và cách chăm sóc đúng

Các nguyên nhân thường gặp nhất theo Mayo Clinic và AAD:

• Thời tiết và môi trường: nắng, gió, không khí khô (kể cả phòng điều hòa, phòng máy lạnh văn phòng) làm môi mất nước nhanh.
• Thói quen liếm môi: nước bọt bay hơi kéo theo độ ẩm của môi, đồng thời enzym tiêu hóa trong nước bọt gây kích ứng — càng liếm môi càng khô, tạo vòng luẩn quẩn.
• Thiếu nước: uống không đủ nước, đặc biệt khi ra mồ hôi nhiều mùa nóng.
• Thở bằng miệng khi ngủ hoặc khi nghẹt mũi.
• Kích ứng từ sản phẩm: son môi, kem đánh răng (một số người nhạy cảm với hương liệu, chất tạo mùi), thực phẩm cay nóng, mặn.
• Một số thuốc như isotretinoin trị mụn, thuốc lợi tiểu, một số thuốc kháng histamine có tác dụng phụ gây khô môi.
• Cháy nắng môi: môi cũng bị bỏng nắng như da, gây khô rát, bong tróc sau ngày dài ngoài trời.

Khô môi thông thường biểu hiện bằng cảm giác căng, bề mặt môi bong vảy mỏng, có thể nứt nông ở giữa môi, hơi rát khi ăn đồ cay mặn. Tình trạng này thường cải thiện trong vài ngày đến một tuần khi được dưỡng ẩm và loại bỏ nguyên nhân.

Cần chú ý hơn khi có các biểu hiện: nứt sâu chảy máu ở khóe miệng kéo dài (viêm khóe miệng — có thể liên quan nấm men hoặc thiếu vi chất), môi sưng đỏ, ngứa nhiều sau khi dùng sản phẩm mới (viêm môi tiếp xúc), hoặc mảng khô dày, đổi màu kéo dài nhiều tuần không lành ở người thường xuyên phơi nắng — trường hợp này cần bác sĩ da liễu thăm khám để loại trừ tổn thương do ánh nắng mạn tính.

AAD khuyến nghị các bước đơn giản nhưng cần làm đều đặn:

• Thoa son dưỡng nhiều lần trong ngày và trước khi ngủ, ngay khi môi còn hơi ẩm là tốt nhất.
• Uống đủ nước trong ngày, nhất là khi làm việc trong phòng điều hòa hoặc hoạt động ngoài trời.
• Ngừng liếm, cắn, bóc da môi. Bóc vảy môi bằng tay dễ gây chảy máu, nhiễm trùng và làm chậm lành.
• Che chắn khi ra nắng: dùng son dưỡng có SPF, đội mũ rộng vành.
• Tránh tẩy tế bào chết cho môi đang nứt nẻ — thói quen này làm tổn thương thêm lớp bảo vệ vốn đã yếu.

Với môi nứt đau nhiều, có thể thoa lớp dày sáp dưỡng (petrolatum) vào buổi tối. Kiên trì vài ngày đến một tuần, đa số trường hợp cải thiện rõ.

Không phải son dưỡng nào cũng phù hợp với môi đang nứt nẻ. Theo AAD, nên ưu tiên sản phẩm có các thành phần làm dịu và khóa ẩm: petrolatum (sáp dưỡng), sáp ong, bơ hạt mỡ (shea butter), ceramide, dimethicone, dầu khoáng, dầu hạt thầu dầu. Nếu hoạt động ngoài trời, chọn loại có SPF 30 trở lên với màng lọc khoáng như titanium dioxide hoặc zinc oxide.

Ngược lại, khi môi đang kích ứng nên tránh các thành phần dễ gây châm chích: hương liệu và menthol, camphor, bạc hà, tinh dầu khuynh diệp, acid salicylic. Cảm giác 'the mát' khi thoa có thể dễ chịu tạm thời nhưng thường làm môi khô và kích ứng hơn sau đó.

Son dưỡng là sản phẩm chăm sóc, không điều trị các bệnh lý viêm môi; nếu dùng đều đặn 1–2 tuần mà môi không cải thiện, nên đi khám thay vì liên tục đổi sản phẩm.

Vài thói quen giúp môi luôn mềm khỏe:

• Mang theo son dưỡng bên mình và thoa lại sau khi ăn uống, súc miệng.
• Thoa son dưỡng trước khi ra ngoài trời nắng gió và trước khi ngủ trong phòng điều hòa.
• Uống nước đều trong ngày thay vì đợi khát; hạn chế rượu bia và cà phê quá nhiều vì có tính lợi tiểu nhẹ.
• Nếu ngủ phòng điều hòa thường xuyên, cân nhắc máy tạo ẩm hoặc để chậu nước trong phòng.
• Điều trị nghẹt mũi nếu bạn thường phải thở bằng miệng khi ngủ.
• Chọn kem đánh răng dịu nhẹ nếu nhận thấy môi kích ứng sau khi đánh răng.

Hãy đến gặp bác sĩ da liễu khi:

• Môi nứt nẻ kéo dài trên 2–3 tuần dù đã chăm sóc và dưỡng ẩm đúng cách.
• Nứt khóe miệng chảy máu, đóng vảy lặp đi lặp lại.
• Môi sưng, ngứa, nổi mụn nước hoặc phát ban quanh miệng — có thể là viêm môi tiếp xúc dị ứng hoặc nhiễm virus.
• Xuất hiện mảng trắng, mảng dày sừng hoặc vết loét trên môi không lành sau 2 tuần, đặc biệt ở người hút thuốc hoặc làm việc ngoài trời lâu năm.
• Khô môi kèm khô mắt, khô miệng kéo dài — cần đánh giá thêm về nguyên nhân toàn thân.

Son dưỡng môi là sản phẩm chăm sóc da, không phải là thuốc và không có tác dụng điều trị các bệnh lý về môi. Người có tiền sử dị ứng mỹ phẩm nên thử sản phẩm mới trên vùng da nhỏ trước khi dùng. Trẻ nhỏ bị khô môi kéo dài, người đang dùng thuốc trị mụn isotretinoin hoặc có bệnh da quanh miệng nên hỏi ý kiến bác sĩ, dược sĩ để được hướng dẫn phù hợp. Không bóc, cắn vảy môi để tránh nhiễm trùng.