Nhiệt miệng ở trẻ em: nguyên nhân, cách chăm sóc tại nhà và khi nào cần đưa trẻ đi khám

Nhiệt miệng, hay loét áp-tơ (aphthous ulcer), là những vết loét nhỏ, nông, có màu trắng hoặc vàng nhạt với viền đỏ, xuất hiện ở niêm mạc bên trong môi, má, lưỡi hoặc nướu. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây loét miệng ở trẻ.

Vết loét thường gây đau, nhất là khi trẻ ăn uống hoặc đánh răng. Khác với một số bệnh do virus, nhiệt miệng áp-tơ thường không lây và không kèm sốt cao. Đa số trường hợp tự lành mà không để lại sẹo.

Phần lớn trẻ sẽ gặp nhiệt miệng ít nhất vài lần trong những năm đầu đời. Tình trạng này tuy gây khó chịu nhưng hiếm khi nguy hiểm, và việc hiểu đúng bản chất giúp cha mẹ bình tĩnh chăm sóc con thay vì lo lắng quá mức hay lạm dụng thuốc.

Nhiệt miệng ở trẻ có thể do nhiều yếu tố, trong đó hay gặp nhất là:

• Chấn thương nhẹ trong miệng: do cắn phải má, lưỡi, do bàn chải đánh răng cứng hoặc ăn thức ăn cứng, sắc cạnh.
• Căng thẳng, mệt mỏi: trẻ căng thẳng hoặc thiếu ngủ dễ bị nhiệt miệng hơn.
• Một số thực phẩm gây kích ứng: đồ chua, cay, mặn hoặc một số loại trái cây có tính axit.
• Thành phần trong kem đánh răng: chất tạo bọt sodium lauryl sulfate (SLS) có thể liên quan đến nhiệt miệng ở một số trẻ.
• Thiếu một số vi chất, nhạy cảm thức ăn hoặc yếu tố di truyền.

Cần lưu ý phân biệt với một số bệnh do virus như bệnh tay chân miệng (do virus Coxsackie, thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi), vì cách theo dõi và xử trí có thể khác nhau.

Mục tiêu chính khi chăm sóc nhiệt miệng cho trẻ là giảm đau và giúp bé ăn uống đủ trong thời gian vết loét lành:

• Cho trẻ ăn thức ăn mềm, mát, nhạt: như cháo, súp, sữa chua, kem, trứng mềm, để bé dễ nuốt và đỡ đau.
• Tránh thức ăn kích ứng: hạn chế đồ chua, cay, mặn, trái cây có tính axit, các loại hạt và đồ cứng trong thời gian vết loét chưa lành.
• Cho trẻ uống đủ nước: để tránh mất nước, đặc biệt khi bé ngại ăn uống vì đau.
• Vệ sinh răng miệng nhẹ nhàng: dùng bàn chải mềm; cân nhắc kem đánh răng không chứa SLS nếu bé hay bị tái phát.
• Sản phẩm hỗ trợ giảm đau tại chỗ: một số gel bôi hoặc dung dịch súc miệng dịu nhẹ có thể giúp giảm khó chịu; nên tham khảo dược sĩ về sản phẩm phù hợp với độ tuổi của bé.

Với thuốc giảm đau, hạ sốt đường uống, chỉ dùng khi cần và theo đúng liều lượng phù hợp cân nặng, độ tuổi; nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng cho trẻ.

Trong thời gian vết loét lành, hãy động viên và trấn an trẻ, vì cảm giác đau khi ăn uống có thể khiến bé sợ ăn. Chia nhỏ bữa ăn, ưu tiên món bé thích trong nhóm thức ăn mềm mát, và cho bé uống bằng ống hút nếu việc này giúp bé bớt chạm vào vết loét. Theo dõi lượng nước tiểu và tinh thần của trẻ để phát hiện sớm dấu hiệu mất nước.

Một số sai lầm có thể khiến trẻ khó chịu hơn hoặc không an toàn:

• Không tự ý bôi các loại thuốc, mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi, hoặc dùng sản phẩm không rõ nguồn gốc lên vết loét.
• Không ép trẻ ăn đồ nóng, cay, cứng khi đang đau.
• Không tự ý dùng kháng sinh, vì nhiệt miệng áp-tơ không phải do vi khuẩn và kháng sinh không có tác dụng trong trường hợp này.
• Không dùng chung thuốc của người lớn cho trẻ.

Hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế hoặc gặp bác sĩ nếu:

• Vết loét kéo dài hơn hai tuần mà không lành.
• Trẻ không chịu uống nước, có dấu hiệu mất nước như môi khô, tiểu ít, mệt lả.
• Trẻ sốt cao, hoặc các vết loét lan ra ngoài miệng thành ban trên cơ thể.
• Trẻ có hệ miễn dịch suy yếu hoặc đang mắc bệnh nền.
• Nhiệt miệng tái đi tái lại nhiều lần, số lượng nhiều hoặc rất đau.

Trong những trường hợp này, bác sĩ hoặc nha sĩ sẽ đánh giá và tư vấn hướng xử trí phù hợp, đặc biệt khi cần phân biệt với các bệnh lý khác.

Nhiệt miệng ở trẻ thường lành tính và tự khỏi, điều quan trọng nhất là giúp bé giảm đau và duy trì đủ dinh dưỡng, nước trong thời gian vết loét lành. Cha mẹ nên theo dõi sát các dấu hiệu cảnh báo và không tự ý dùng thuốc cho trẻ khi chưa có tư vấn chuyên môn. Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho thăm khám của bác sĩ nhi khoa.

Nhiệt miệng là tình trạng phổ biến và thường không nguy hiểm ở trẻ. Bằng cách cho bé ăn thức ăn mềm mát, tránh đồ kích ứng, giữ vệ sinh răng miệng nhẹ nhàng và bù đủ nước, cha mẹ có thể giúp con vượt qua giai đoạn khó chịu này. Khi vết loét kéo dài, trẻ sốt cao hoặc có dấu hiệu mất nước, hãy đưa con đi khám sớm.

Nguồn tham khảo: Nemours KidsHealth (Canker Sores), Cedars-Sinai (Canker Sores in Children), NHS.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định của bác sĩ. Khi dùng các sản phẩm hỗ trợ cho trẻ, hãy đọc kỹ hướng dẫn sử dụng, chú ý độ tuổi phù hợp và tham khảo ý kiến dược sĩ hoặc bác sĩ.