Táo bón ở người trưởng thành: nguyên nhân, cách cải thiện và khi nào cần đi khám

Táo bón thường được hiểu là đi đại tiện ít hơn 3 lần mỗi tuần, phân khô cứng, phải rặn nhiều hoặc có cảm giác đi không hết. Tần suất đi tiêu bình thường khác nhau ở mỗi người, vì vậy điều quan trọng là sự thay đổi so với thói quen thường ngày của chính bạn.

Táo bón có thể xảy ra từng đợt ngắn hoặc kéo dài. Đa số trường hợp là táo bón chức năng, liên quan đến lối sống chứ không phải bệnh lý nghiêm trọng.

Theo NHS, nhiều yếu tố có thể gây táo bón, bao gồm:

• Chế độ ăn ít chất xơ: ăn ít rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt.
• Uống không đủ nước.
• Ít vận động, ngồi nhiều, nằm lâu.
• Thay đổi thói quen sinh hoạt: đi du lịch, thay đổi giờ giấc.
• Nhịn đi vệ sinh khi có nhu cầu.
• Một số thuốc (như thuốc giảm đau nhóm opioid, một số thuốc khác) có thể gây táo bón.
• Căng thẳng, lo âu cũng có thể ảnh hưởng đến hoạt động ruột.

Điều chỉnh lối sống thường là bước đầu tiên và quan trọng nhất:

• Tăng chất xơ từ từ: bổ sung rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu. Người trưởng thành thường được khuyến nghị khoảng 22–34g chất xơ mỗi ngày tùy độ tuổi và giới.
• Uống đủ nước trong ngày, đặc biệt khi tăng lượng chất xơ.
• Vận động đều đặn như đi bộ giúp kích thích nhu động ruột.
• Tạo thói quen đi vệ sinh đều đặn, không nhịn khi có nhu cầu.

Nên tăng chất xơ một cách từ từ để tránh đầy hơi, chướng bụng.

Tập thói quen đi vệ sinh vào một khung giờ cố định trong ngày, chẳng hạn sau bữa sáng, có thể giúp cơ thể hình thành phản xạ tự nhiên. Khi đi vệ sinh, tư thế ngồi với bàn chân kê cao nhẹ cũng được nhiều người thấy dễ chịu hơn. Quan trọng là không nên căng thẳng hay rặn quá sức, vì điều này có thể gây khó chịu vùng hậu môn.

Khi điều chỉnh ăn uống chưa đủ, chất xơ bổ sung dạng tạo khối (như psyllium) thường được cân nhắc như lựa chọn đầu tiên. Theo Mayo Clinic, các thuốc nhuận tràng không kê đơn có nhiều loại với cơ chế khác nhau; nhuận tràng kích thích chỉ nên dùng khi táo bón nặng hoặc các biện pháp khác không hiệu quả, và không nên lạm dụng kéo dài.

Với bất kỳ sản phẩm hỗ trợ tiêu hóa nào, hãy đọc kỹ hướng dẫn sử dụng và tham khảo ý kiến dược sĩ, đặc biệt nếu bạn đang dùng thuốc khác, đang mang thai hoặc có bệnh lý nền.

Để hạn chế táo bón quay lại, nên duy trì các thói quen lành mạnh lâu dài:

• Ăn đa dạng, đủ rau xanh và trái cây mỗi ngày.
• Uống nước đều đặn, hạn chế đồ uống lợi tiểu như rượu bia.
• Duy trì vận động thể chất thường xuyên.
• Giữ thói quen đi vệ sinh đều đặn, không trì hoãn.
• Quản lý căng thẳng, ngủ đủ giấc.

Với người thường xuyên bị táo bón do tính chất công việc ngồi nhiều, việc đứng dậy đi lại sau mỗi 1–2 giờ và uống nước đều đặn trong ngày là những thói quen đơn giản nhưng hữu ích để duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh.

Bên cạnh việc tăng chất xơ nói chung, một số nhóm thực phẩm thường được nhắc đến vì có thể hỗ trợ nhu động ruột:

• Trái cây giàu chất xơ và nước: đu đủ chín, chuối chín, lê, táo (ăn cả vỏ khi có thể), mận khô.
• Rau xanh: rau mồng tơi, rau lang, bông cải, các loại rau lá.
• Ngũ cốc nguyên hạt: yến mạch, gạo lứt, bánh mì nguyên cám.
• Các loại đậu và hạt: đậu đen, đậu xanh, hạt chia, hạt lanh.
• Sữa chua chứa lợi khuẩn có thể hỗ trợ tiêu hóa ở một số người.

Khi tăng các thực phẩm giàu chất xơ, hãy nhớ uống đủ nước để chất xơ phát huy tác dụng và tránh gây đầy bụng. Mỗi người có thể đáp ứng khác nhau, vì vậy nên theo dõi cơ thể và điều chỉnh dần dần.

Đa số trường hợp có thể tự chăm sóc tại nhà, nhưng bạn nên đến cơ sở y tế khi có một trong các dấu hiệu sau:

• Táo bón kéo dài trên 1–2 tuần dù đã thay đổi lối sống.
• Có máu trong phân, phân đen, hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Đau bụng nhiều, chướng bụng, nôn ói, không trung tiện được.
• Người trên 50 tuổi mới khởi phát táo bón, hoặc thay đổi thói quen đi tiêu rõ rệt.

• Tăng chất xơ từ từ kèm uống đủ nước.
• Không lạm dụng thuốc nhuận tràng kích thích.
• Máu trong phân hoặc sụt cân cần đi khám.

Lưu ý về sản phẩm: Sản phẩm thực phẩm chức năng (nếu có) không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Tham khảo ý kiến dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi sử dụng. Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và tư vấn của nhân viên y tế. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng sản phẩm.

Táo bón thường là vấn đề lành tính và cải thiện được bằng chế độ ăn nhiều chất xơ, uống đủ nước và vận động đều đặn. Khi táo bón kéo dài hoặc kèm các dấu hiệu cảnh báo, nên đi khám để được đánh giá và tư vấn phù hợp.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng sản phẩm hỗ trợ.