Thai Ngoài Tử Cung (Ectopic Pregnancy): Dấu Hiệu & Xử Trí

Chẩn đoán thai ngoài tử cung dựa trên tiền sử lâm sàn, khám thể chất, xét nghiệm, và hình ảnh. Các bác sĩ sẽ:

1. Lấy tiền sử: Khi nào hết kinh, tiền sử thai ngoài tử cung, phẫu thuật, hoặc bệnh viêm xương chậu.

1. Khám thể chất: Kiểm tra huyết áp, nhịp tim, để phát hiện dấu hiệu sốc nếu có. Khám bụng và vùng xương chậu để xác định nơi có đau. Đặc biệt lưu ý "Cervical motion tenderness" (đau khi nhấn cổ tử cung) hoặc "Adnexal tenderness" (đau vùng buồng trứng/ống dẫn trứng).

1. Xét nghiệm beta-hCG: Đo nồng độ hormone thai kỳ (human chorionic gonadotropin). Ở thai kỳ bình thường, hCG tăng gấp đôi khoảng mỗi 48-72 giờ trong những tuần đầu tiên. Nếu hCG tăng chậm hơn hoặc giảm, có thể gợi ý thai ngoài tử cung hoặc sảy thai.

1. Siêu âm âm đạo: Đây là xét nghiệm quan trọng nhất. Siêu âm sẽ tìm kiếm:

• Khoang chứa ối (gestational sac) trong tử cung. Nếu hCG cao nhưng không thấy khoang ối trong tử cung, nghi ngờ thai ngoài tử cung.
• Khoang chứa ối ở ống dẫn trứng hoặc buồng trứng.
• Nước trong ổ bụng (free fluid) - có thể là máu từ ống bị vỡ.

1. Lặp lại xét nghiệm: Nếu kết quả đầu tiên không rõ ràng, có thể cần lặp lại siêu âm và hCG sau 48 giờ để theo dõi sự thay đổi.

1. CT scan hoặc MRI: Hiếm khi cần thiết nhưng có thể được sử dụng nếu kết quả siêu âm không rõ ràng hoặc nghi ngờ thai ngoài tử cung ở các vị trí hiếm gặp (abdominal pregnancy).

Thai ngoài tử cung được phân loại dựa trên vị trí:

1. Tubal ectopic pregnancy (95%): Phôi thai phát triển ở ống dẫn trứng. Vị trí có thể ở ampulla (bộ phận rộng nhất, 70% các trường hợp), isthmus (bộ phận hẹp, 12%), hoặc fimbrial (đầu ống, 11%).

1. Ovarian pregnancy (3%): Phôi thai phát triển bên trong buồng trứng.

1. Cervical pregnancy (<1%): Phôi thai phát triển ở cổ tử cung. Đây là tình trạng hiếm nhưng rất nguy hiểm vì có thể gây chảy máu nặng không thể kiểm soát.

1. Abdominal pregnancy (<1%): Phôi thai phát triển trong ổ bụng. Đây cũng là tình trạng rất hiếm và nguy hiểm.

Tình trạng hiện tại được phân loại thành:

• Unruptured ectopic pregnancy: Ống dẫn trứng hoặc buồng trứng chưa bị vỡ. Phụ nữ có thể có triệu chứng nhẹ hoặc không.
• Ruptured ectopic pregnancy: Ống hoặc buồng bị vỡ, gây chảy máu nặng. Đây là cấp cứu y tế.
• Threatened ectopic pregnancy: Có nguy cơ vỡ nhưng chưa vỡ.

Xử trí thai ngoài tử cung tùy thuộc vào tình trạng của phụ nữ, mức độ nặng, và mong muốn của cô ấy:

1. Quan sát (Expectant management): Nếu thai ngoài tử cung chưa vỡ, hCG thấp (<1000-5000 mIU/ml), không có triệu chứng nặng, và phụ nữ đáng tin cậy (có thể tái khám), có thể cân nhắc quan sát. Phụ nữ sẽ được yêu cầu tái khám hàng tuần để kiểm tra hCG và siêu âm cho đến khi hCG sẽ trở thành âm tính. Khoảng 50% các trường hợp sẽ tự động sảy thai mà không cần can thiệp.

1. Điều trị thuốc (Medical management): Sử dụng methotrexate (MTX) - một loại thuốc ức chế quá trình chia tế bào. Methotrexate sẽ làm chết tế bào thai và ngăn chặn sự phát triển. Điều kiện để dùng methotrexate bao gồm: Phụ nữ phải ổn định về huyết áp, không có dấu hiệu vỡ, hCG thường < 50,000 mIU/ml (tuy nhiên một số trung tâm sử dụng giới hạn cao hơn lên đến 100,000), tumorasi ít nhất 1.5 (để có thể phục hồi sau methotrexate).

Methotrexate có thể được cho liều đơn (50 mg/m2 IM) hoặc liều nhiều (methotrexate, folinic acid, leucovorin, cyclophosphamide). Liều đơn đơn giản hơn nhưng liều nhiều có thể hiệu quả hơn nếu hCG cao. Sau khi tiêm methotrexate, hCG sẽ giảm dần (thường mất 4-7 ngày). Lần lặp lại siêu âm sẽ được thực hiện sau 4-7 ngày. Nếu hCG không giảm, có thể cần liều thứ hai hoặc phẫu thuật.

1. Phẫu thuật (Surgical management): Nếu ống bị vỡ, chảy máu nặng, hoặc điều trị khác không hiệu quả, cần phẫu thuật. Phẫu thuật có thể là:

• Laparoscopic surgery: Phẫu thuật nội soi để loại bỏ phôi thai và/hoặc ống dẫn trứng (salpingostomy hoặc salpingectomy).
• Laparotomy: Mở bụng lớn nếu chảy máu nặng hoặc cần phẫu thuật khẩn cấp.

Salpingostomy giữ lại ống dẫn trứng (tạo một lỗ nhỏ để lấy phôi) và salpingectomy loại bỏ toàn bộ ống. Salpingostomy có thể giữ khả năng sinh sản tốt hơn, nhưng có nguy cơ tái thai ngoài tử cung cao hơn (10-15%) và tỷ lệ mang thai thành công thấp hơn.

Phòng ngừa thai ngoài tử cung:

1. Phòng ngừa bệnh viêm xương chậu: Sử dụng bao cao su để tránh lây nhiễm tình dục. Kiểm tra và điều trị sớm các nhiễm trùng tình dục. Chăm sóc sức khỏe sinh sản tốt.

1. Bỏ hút thuốc: Hút thuốc làm giảm chức năng cilia trong ống dẫn trứng, tăng nguy cơ thai ngoài tử cung.

1. Kiểm tra và điều trị endometriosis: Nếu có endometriosis, cần điều trị sớm.

1. Phẫu thuật cẩn thận: Nếu cần phẫu thuật trên ống dẫn trứng hoặc buồng trứng, hãy chọn bác sĩ có kinh nghiệm để giảm thiểu sẹo.

Sau khi xử trí thai ngoài tử cung:

1. Theo dõi hCG: HCG phải giảm xuống âm tính (<5 mIU/ml). Nếu sử dụng methotrexate, hCG sẽ được kiểm tra hàng tuần cho đến khi âm tính. Nếu phẫu thuật, hCG cũng sẽ giảm nhanh chóng (thường trong 24-48 giờ).

1. Tránh thai trong 3 tháng: Nên tránh thai trong 3 tháng sau xử trí (nếu sử dụng methotrexate) hoặc ít nhất 1-2 tháng (nếu phẫu thuật) để cho tử cung và ống dẫn trứng hồi phục.

1. Tái khám: Tái khám với bác sĩ sản khoa để kiểm tra phục hồi và lập kế hoạch mang thai tiếp theo.

1. Lên kế hoạch mang thai tiếp theo: Nếu ống dẫn trứng còn lại bình thường, tỷ lệ mang thai thành công là 50-70%. Nếu cả hai ống bị cắt bỏ, cần nhờ trợ giúp sinh sản (IVF - in vitro fertilization).

1. Nguy cơ tái diễn: Tỷ lệ tái diễn thai ngoài tử cung là 10-25%. Nếu lên kế hoạch mang thai tiếp theo, cần thông báo cho bác sĩ để có siêu âm sớm (6-7 tuần) để xác nhận vị trí của thai.

Thai ngoài tử cung có thể gây ảnh hưởng tâm lý đáng kể đối với phụ nữ. Việc mất thai ngoài tử cung, đặc biệt nếu cần phẫu thuật cắt ống dẫn trứng, có thể gây:

Lo lắng về khả năng sinh sản: Phụ nữ có thể lo lắng rằng mình sẽ không thể mang thai lần nữa, đặc biệt nếu cắt ống dẫn trứng.

Trầm cảm: Mất thai là một dạng tổn thất, có thể dẫn đến trầm cảm hoặc lo lắng.

Cảm giác tội lỗi hoặc self-blame: Phụ nữ có thể tự trách mình vì thai ngoài tử cung, mặc dù điều này không phải do sai sót của họ.

Ta cần hỗ trợ tâm lý bằng cách:

• Nói chuyện với gia đình, bạn bè hoặc tâm lý gia
• Tham gia các nhóm hỗ trợ (support group) cho những người bị thai ngoài tử cung
• Hiểu rằng thai ngoài tử cung không phải do sai sót của bạn
• Có kỳ vọng hợp lý về khả năng mang thai tiếp theo
• Lên kế hoạch mang thai tiếp theo sau khi hồi phục hoàn toàn (cả về thể chất lẫn tâm lý)

Bác sĩ hoặc nhân viên y tế sẽ hỗ trợ phụ nữ trong quá trình hồi phục, giải thích các lựa chọn điều trị, và cung cấp thông tin để giúp cô ấy đưa ra quyết định phù hợp cho bản thân.

Nguồn tham khảo

• WHO — Pregnancy
• Mayo Clinic — Pregnancy
• ACOG — Pregnancy
• Bệnh viện Phụ sản Trung ương

Thông tin tham khảo từ các tổ chức y tế uy tín. Mọi quyết định điều trị cần được tham vấn bởi bác sĩ hoặc dược sĩ có chuyên môn.