Viêm Đại Tràng — Triệu Chứng & Cách Điều Trị Lâu Dài

Viêm đại tràng (Colitis) là bệnh viêm cấp tính hoặc mãn tính của đại tràng (colon).

Phân loại chính: 1.

Viêm đại tràng mãn tính (Inflammatory Bowel Disease - IBD) gồm: Crohn's disease (viêm có thể ở toàn bộ đường tiêu hóa), Ulcerative Colitis (viêm chỉ ở đại tràng và trực tràng). 2.

Viêm đại tràng cấp tính: do siêu vi (norovirus, rotavirus), nhiễm khuẩn (Salmonella, E.coli), hoặc kháng sinh. 3.

Viêm đại tràng do ischemia: khi máu không đủ cung cấp.

Viêm đại tràng mãn tính là bệnh tự miễn, cơ thể tấn công lining của đại tràng gây viêm mãn tính, có thể kéo dài hàng chục năm.

Rất phổ biến ở trẻ trưởng thành (15-40 tuổi).

Mức độ viêm: 1.

Remission (không triệu chứng): viêm không hoạt động, bệnh nhân khỏe, không đau. 2.

Mild (nhẹ): 1-4 lần tiêu chảy/ngày, không sốt, máu trong phân ít, không sụt cân nhanh. 3.

Moderate (trung bình): 4-6 lần tiêu chảy/ngày, sốt 37.5-38.5°C, máu trong phân, sụt cân, mệt. 4.

Severe (nặng): >6 lần tiêu chảy/ngày, sốt >38.5°C, máu nhiều trong phân, sụt cân nhanh, mệt lả, cần điều trị cấp cứu.

Phân loại Crohn vs Ulcerative Colitis: Crohn ảnh hưởng toàn bộ đường tiêu hóa (miệng đến hậu môn), có khoảng bình thường; Ulcerative Colitis chỉ đại tràng, liên tục từ trực tràng lên.

Triệu chứng phổ biến: tiêu chảy mãn tính (>3 lần/ngày), đau bụng co rút, khí, phù bụng, chân gà, ăn không tiêu.

Triệu chứng từng đợt (flare-up): tiêu chảy nước, máu trong phân, nhầy trong phân, sốt, sụt cân.

Triệu chứng ngoài đường tiêu hóa: đau khớp, mệt mỏi (anemia), loét miệng, sốt, phát ban.

Dấu hiệu cảnh báo, cần nội soi: máu trong phân, tiêu chảy kéo dài trên 2 tuần, sốt không rõ nguyên nhân, sụt cân không rõ nguyên nhân, đau bụng tái diễn.

Nếu: sốt cao (>39°C), chảy máu nặng, khó nuốt, đau bụng dữ dội, cần cấp cứu.

Nội soi đại tràng (Colonoscopy) là test tiêu chuẩn chẩn đoán: bác sĩ đưa camera vào trực tràng để xem tình trạng viêm trực tiếp.

Quy trình: 1.

Chuẩn bị đêm trước: uống nước rửa intestine (Fortrans hoặc Picolax); 2.

Ngày nội soi: nhịn ăn, đến bệnh viện 1-2 giờ trước; 3.

Gây mê nhẹ (Propofol); 4.

Nội soi 15-30 phút; 5.

Lấy biopsy (mẫu bệnh) từ vùng viêm; 6.

Thức dậy sau 30 phút.

Lợi: chẩn đoán chính xác 100%, có thể lấy mẫu.

Bất lợi: phải chuẩn bị, gây mê, nguy cơ thủng ruột rất hiếm (<0.1%).

Xét nghiệm hỗ trợ: calprotectin trong phân (protein từ tế bào viêm), xét nghiệm máu (CBC, ferritin, B12).

Viêm đại tràng không hỗ trợ điều trị nhưng quản lý tốt có thể kiểm soát.

Thuốc chính:

2.

1. 5-ASA (Mesalamine): giảm viêm, dùng 2-3g/ngày, hỗ trợ remission.

Corticosteroids (Prednisolone): giảm viêm nhanh, dùng khi flare-up, không nên dùng lâu dài vì tác dụng phụ. 3.

Immunosuppressants (Azathioprine, 6-MP): dùng khi 5-ASA không đủ, giảm viêm từng bước. 4.

Biologic agents (Infliximab, Adalimumab): chặn TNF-alpha (protein gây viêm), rất hiệu quả, dùng khi tiêu chuẩn khác không đủ. 5.

Antibiotics: khi có nhiễm khuẩn thứ phát.

Phẫu thuật: cắt bỏ toàn bộ đại tràng nếu bệnh nặng không đáp ứng thuốc hoặc ung thư.

Mục tiêu: duy trì remission (không triệu chứng) càng lâu càng tốt.

Khi flare-up (đợt viêm): ăn nhẹ, thấp chất xơ, tránh cay, dầu, sữa, lactose, khí (đậu, bắp cải).

Ăn: cơm trắng, gà hấp, cá hấp, bánh mì trắng, khoai tây, chuối.

Uống: nước lạnh, nước canh nhạt, nước táo.

Khi remission (khỏi): ăn đa dạng, cao protein, chất xơ từ từ, tránh thức ăn trigger.

Ghi nhật ký ăn để xác định thức ăn gây flare-up (khác nhau từng người).

Ngủ 7-8 giờ, tránh stress, tập thể dục nhẹ.

Ngừng hút thuốc (làm nặng bệnh).

Hạn chế rượu.

Nên khám bác sĩ định kỳ mỗi 3-6 tháng.

Biến chứng nếu không điều trị: xơ hóa đại tràng (dẫn đến co thắt, khó tiêu), thủng ruột (cảnh báo, cần phẫu thuật), toxic megacolon (co thắt nguy hiểm, cần cấp cứu), ung thư đại tràng (tăng 20-30 lần nếu viêm >10 năm).

Phòng ngừa: tuân thủ thuốc, ăn uống đúng, tránh stress, kiểm tra định kỳ.

Nên nội soi lại mỗi 1-2 năm để xem mức độ viêm, lấy biopsy sàng lọc ung thư nếu có viêm >10 năm.

Theo dõi: calprotectin trong phân mỗi 3 tháng, xét nghiệm máu mỗi 6-12 tháng.

Người viêm đại tràng có thể sống bình thường nếu tuân thủ điều trị tốt.