Ối Vỡ Sớm (PPROM): Dấu Hiệu, Xử Trí & Chăm Sóc

Chẩn đoán PPROM dựa trên:

1. Tiền sử lâm sàn: Hỏi về khi nào cảm thấy chảy nước, mô tả chất lỏng, có cơn co tử cung không.

1. Khám thể chất: Khám vùng âm đạo bằng speculum (không dùng ngón tay vì có thể gây nhiễm trùng) để tìm:

• Nước ối chảy vào âm đạo
• Nước ối tích tụ ở cul-de-sac
• Công thức "pooling" (tích nước ở âm đạo)

1. Xét nghiệm nước ối:

• Xét nghiệm Fern test: Nước ối khi khô trên kính trông giống "lá dương xỉ" do muối. Xét nghiệm này dương tính trong hầu hết trường hợp vỡ ối.
• Xét nghiệm Nitrazine: Nước ối có pH cao (6.5-7.5), xét nghiệm giấy nitrazine sẽ chuyển từ vàng sang xanh. Tuy nhiên, tinh dịch, tiểu, hoặc một số bệnh cũng có pH cao.
• Xét nghiệm AFP: Nếu có nước ối, sẽ có AFP (chất trong nước ối).

1. Siêu âm:

• Đánh giá lượng nước ối (nước ối ít gợi ý vỡ ối)
• Đánh giá tuần số thai kỳ
• Đánh giá nhịp tim bé
• Tìm nguyên nhân (polyhydramnios, mang thai đa thai, bất thường thai nhi)

1. Xét nghiệm khác nếu nghi ngờ nhiễm trùng:

• Xét nghiệm máu: WBC (white blood cell), CRP (C-reactive protein)
• Nuôi cấy âm đạo/cổ tử cung
• Xét nghiệm nước ối (nếu chọc ối để chẩn đoán)

PPROM có thể gây ra những biến chứng nghiêm trọng:

Biến chứng cho mẹ:

• Viêm ối (chorioamnionitis): Nhiễm trùng ối và màng ối. Triệu chứng gồm sốt, đau bụng, huyết áp cao, nhịp tim mẹ nhanh, nhịp tim bé nhanh.
• Chảy máu sau sinh: PPROM tăng nguy cơ chảy máu nặng.
• Nhiễm trùng hậu sản
• Placental abruption (nhau bong): Hiếm gặp nhưng nguy hiểm.
• Tử vong: Hiếm gặp nhưng có thể xảy ra nếu bệnh rất nặng.

Biến chứng cho thai nhi:

• Sinh non: Có nguy cơ cao sinh non.
• Suy hô hấp: Con non không thể thở được hoặc khó thở do phổi chưa trưởng thành.
• Nhiễm trùng (neonatal sepsis): Con có thể bị nhiễm trùng từ vi khuẩn trong tử cung.
• Tử vong sơ sinh: Nếu sinh quá non hoặc bị nhiễm trùng nặng.
• Thiệu nước ối (oligohydramnios): Nước ối quá ít có thể gây:
• Hạn chế tăng trưởng
• Dị tật (nếu vỡ ối quá sớm)
• Khó sinh

Thời gian vỡ ối có ảnh hưởng:

• Vỡ ối trước tuần 20: Nguy cơ rất cao mất thai hoặc dị tật
• Vỡ ối 20-24 tuần: Nguy cơ cao sinh siêu non, tử vong
• Vỡ ối 24-28 tuần: Nguy cơ sinh rất non, các vấn đề sức khỏe
• Vỡ ối 28-34 tuần: Nguy cơ sinh non, nhưng phổi phát triển tốt hơn
• Vỡ ối 34-37 tuần: Nguy cơ thấp hơn, con có thể sống sót tốt

Xử lý PPROM tùy thuộc vào tuần số thai kỳ, tình trạng mẹ/con, và mong muốn của phụ nữ:

1. PPROM trước tuần 20: Gần như không thể sinh con sống được. Bác sĩ sẽ tư vấn về tiếp tục hay chấm dứt thai kỳ. Nếu tiếp tục, phụ nữ có nguy cơ cao nhiễm trùng.

1. PPROM 20-24 tuần: Con rất non, nguy cơ sống sót thấp (0-30% tùy theo tuần số). Bác sĩ sẽ tư vấn:

• Nếu tiếp tục: Nằm viện, dùng kháng sinh, corticosteroid, theo dõi chặt chẽ
• Nếu chấm dứt: Có thể dùng misoprostol hoặc phẫu thuật

1. PPROM 24-34 tuần: Con non nhưng có khả năng sống sót

• Nằm viện (hoặc có thể ở nhà nếu ổn định)
• Dùng corticosteroid (betamethasone hoặc dexamethasone) để tăng cường phát triển phổi, giảm nguy cơ suy hô hấp, vàng da, chảy máu não
• Sử dụng kháng sinh (thường ampicillin + erythromycin) trong 7 ngày để phòng ngừa Group B Strep
• Theo dõi sốt, dấu hiệu nhiễm trùng
• NST (non-stress test) định kỳ để kiểm tra tình trạng bé
• Siêu âm để kiểm tra lượng nước ối và tăng trưởng bé
• Cân nhắc chấm dứt thai kỳ sớm hơn nếu có dấu hiệu viêm ối hoặc suy hô (fetal distress)

1. PPROM 34-37 tuần: Con gần như chín

• Có thể lựa chọn sinh ngay hoặc chờ cơn co tử cung tự phát
• Nếu chọn chờ, nằm viện hoặc ở nhà tùy theo tình huống
• Dùng kháng sinh để phòng ngừa Group B Strep
• Theo dõi sốt, dấu hiệu nhiễm trùng
• Nếu có viêm ối, chảy máu, hoặc dấu hiệu suy hô, sinh ngay

Theo dõi và chăm sóc:

• Đo nhiệt độ hàng ngày (hoặc hàng giờ nếu nằm viện)
• Kiểm tra máu định kỳ (WBC, CRP)
• NST định kỳ
• Siêu âm
• Rửa vùng sinh sản sạch sẽ nhưng không sử dụng douching
• Tránh quan hệ tình dục
• Tránh hoạt động nặng
• Ăn uống lành mạnh, uống nước đủ

Cách sinh sau PPROM:

1. Cách chọn:

• Sinh thường được ưa thích nếu vỡ ối kéo dài lâu (5-7 ngày hoặc lâu hơn) và mẹ có cơn co tử cung tự phát
• Sinh mổ nếu có chỉ định khác hoặc con ở vị trí ngang

1. Trong quá trình sinh:

• Kháng sinh sẽ tiếp tục (hoặc bắt đầu nếu chưa dùng) cho đến sinh
• Theo dõi nhịp tim bé liên tục
• Chuẩn bị để hỗ trợ bé sau sinh (resuscitation)

1. Sau sinh:

• Bé sẽ được kiểm tra sơ sinh ngay
• Nếu bé khỏe, có thể ở cùng mẹ hoặc vào NICU để theo dõi
• Bé sẽ được theo dõi các dấu hiệu nhiễm trùng (sốt, mệt mỏi, khó bú)
• Kháng sinh sẽ được cho bé nếu cần

1. Mẹ:

• Theo dõi sốt, chảy máu
• Kháng sinh có thể tiếp tục
• Tái khám để đảm bảo hồi phục tốt

Phòng ngừa PPROM:

1. Chế độ ăn uống:

• Ăn đủ protein (70-100g/ngày)
• Ăn đủ vitamin C (85mg/ngày) - từ cam, dâu, cà chua
• Ăn đủ các chất dinh dưỡng khác

1. Tránh những yếu tố nguy cơ:

• Tránh chấn thương
• Điều trị viêm âm đạo, nhiễm trùng tình dục sớm
• Không hút thuốc, không uống rượu
• Không sử dụng chất kích thích

1. Khám sản khoa định kỳ:

• Kiểm tra viêm âm đạo hoặc nhiễm trùng
• Kiểm tra polyhydramnios

1. Nếu lên kế hoạch mang thai tiếp theo sau PPROM:

• Thông báo cho bác sĩ về tiền sử PPROM
• Nguy cơ tái diễn là 15-30%
• Bác sĩ có thể khuyến cáo:
• Progesterone: Micronized progesterone 200mg đặt âm đạo từ tuần 12-16 đến tuần 34. Giúp giảm nguy cơ sinh non và PPROM tái diễn.
• Cerclage: Khâu cổ tử cung nếu cổ tử cung ngắn. Giúp giữ bé trong tử cung.
• Theo dõi sát sao từ sớm (tuần 16-18 kiểm tra độ dài cổ tử cung)
• Nếu PPROM xảy ra lại, quản lý tương tự như lần trước

Nguồn tham khảo

• WHO — Pregnancy
• Mayo Clinic — Pregnancy
• ACOG — Pregnancy
• Bệnh viện Phụ sản Trung ương

Thông tin tham khảo từ các tổ chức y tế uy tín. Mọi quyết định điều trị cần được tham vấn bởi bác sĩ hoặc dược sĩ có chuyên môn.